Số ĐT: 0908 217 622 Email: nguyenthibich.loan@baoviet.com.vn
Bảo Hiểm Hàng Hóa Dưới Và Trên Giá Trị: Bồi Thường Ra Sao?
Kê khai sai giá trị hàng hóa có thể khiến doanh nghiệp chịu thiệt hại tài chính đáng kể khi xảy ra sự cố vận chuyển. Mua bảo hiểm thấp hơn giá trị thực tế có thể làm giảm số tiền bồi thường, trong khi kê khai quá cao không đồng nghĩa được chi trả nhiều hơn.
Bảo hiểm hàng hóa dưới và trên giá trị là hai trường hợp doanh nghiệp cần phân biệt trước khi ký hợp đồng. Số tiền bồi thường phụ thuộc vào giá trị bảo hiểm, mức độ tổn thất, điều khoản và quy định pháp luật áp dụng.
Vậy hai trường hợp này khác nhau thế nào và cách tính bồi thường ra sao? Bài viết từ Bảo Việt Miền Nam sẽ giải thích chi tiết qua ví dụ thực tế, căn cứ pháp lý và hướng dẫn xác định giá trị bảo hiểm phù hợp.

Mục lục
1. Bảo Hiểm Hàng Hóa Dưới Và Trên Giá Trị Là Gì?
Bảo hiểm hàng hóa dưới và trên giá trị là tình trạng số tiền bảo hiểm thấp hơn hoặc cao hơn giá trị được bảo hiểm. Sự chênh lệch này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách xác định trách nhiệm bồi thường khi xảy ra tổn thất.
Trong bảo hiểm hàng hóa, doanh nghiệp cần phân biệt giá trị hàng hóa, giá trị bảo hiểm và số tiền bảo hiểm. Đây là ba khái niệm liên quan nhưng không phải lúc nào cũng bằng nhau.
1.1. Bảo hiểm hàng hóa dưới giá trị là gì?
Bảo hiểm hàng hóa dưới giá trị xảy ra khi số tiền bảo hiểm ghi trong hợp đồng thấp hơn giá trị được bảo hiểm. Doanh nghiệp có thể phải tự chịu một phần tổn thất tương ứng với phần giá trị chưa tham gia bảo hiểm.
Ví dụ, một lô hàng có giá trị bảo hiểm 1 tỷ đồng nhưng doanh nghiệp chỉ mua bảo hiểm 700 triệu đồng. Khi đó, tỷ lệ tham gia bảo hiểm tương ứng 70% giá trị lô hàng.
Theo Điều 312 Bộ luật Hàng hải Việt Nam, trường hợp số tiền bảo hiểm thấp hơn giá trị bảo hiểm, người bảo hiểm chịu trách nhiệm bồi thường theo tỷ lệ tương ứng. Đối với hợp đồng bảo hiểm tài sản thuộc Luật Kinh doanh bảo hiểm, Điều 48 quy định nguyên tắc tỷ lệ và cho phép các bên có thỏa thuận khác.
Điều này cho thấy việc giảm số tiền bảo hiểm để tiết kiệm phí có thể khiến doanh nghiệp phải tự gánh chịu một phần thiệt hại khi xảy ra sự cố.
1.2. Bảo hiểm hàng hóa trên giá trị là gì?
Bảo hiểm hàng hóa trên giá trị là trường hợp số tiền bảo hiểm cao hơn giá trị được bảo hiểm theo căn cứ pháp luật tương ứng. Tuy nhiên, số tiền kê khai vượt không tự động làm tăng quyền lợi bồi thường.
Giả sử giá trị bảo hiểm của lô hàng là 1 tỷ đồng nhưng doanh nghiệp kê khai số tiền bảo hiểm 1,3 tỷ đồng. Phần chênh lệch 300 triệu đồng phải được xem xét theo loại hợp đồng và quy định áp dụng.
Khoản 3 Điều 312 Bộ luật Hàng hải quy định phần số tiền bảo hiểm vượt quá giá trị bảo hiểm không được thừa nhận. Đối với hợp đồng bảo hiểm tài sản thuộc Luật Kinh doanh bảo hiểm, Điều 47 có quy định riêng về việc giao kết hợp đồng trên giá trị.
Như vậy, mua bảo hiểm với số tiền cao hơn không có nghĩa doanh nghiệp được nhận bồi thường vượt quá giá trị tổn thất hợp lệ.
1.3. So sánh bảo hiểm dưới, đúng và trên giá trị
Để nhận diện rõ sự khác biệt, doanh nghiệp có thể tham khảo bảng so sánh dưới đây:
| Tiêu chí | Dưới giá trị | Bằng giá trị | Trên giá trị |
|---|---|---|---|
| Số tiền bảo hiểm | Thấp hơn giá trị bảo hiểm | Bằng giá trị bảo hiểm | Cao hơn giá trị bảo hiểm |
| Nguyên tắc bồi thường | Có thể áp dụng tỷ lệ | Theo tổn thất thuộc phạm vi | Phần vượt không mặc nhiên được công nhận |
| Rủi ro chính | Thiếu mức bảo vệ | Vẫn chịu điều kiện hợp đồng | Kê khai sai, đóng phí không cần thiết |
| Khuyến nghị | Kiểm tra phần thiếu | Kiểm tra phạm vi bảo hiểm | Xác minh phần chênh lệch |
Góc nhìn thực tế: Doanh nghiệp không nên chỉ so sánh số tiền bảo hiểm với giá ghi trên hóa đơn. Giá trị bảo hiểm hàng hải còn có thể bao gồm cước vận chuyển, phí bảo hiểm và tiền lãi ước tính theo quy định.
Đặc biệt, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần xác định đúng điều kiện giao hàng và các khoản chi phí được tính vào giá trị bảo hiểm.
2. Bảo Hiểm Hàng Hóa Dưới Giá Trị Được Bồi Thường Bao Nhiêu?
Bảo hiểm hàng hóa dưới giá trị có thể khiến doanh nghiệp chỉ được bồi thường theo tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm và giá trị bảo hiểm. Mức chi trả cuối cùng còn phụ thuộc vào phạm vi bảo hiểm, điều khoản hợp đồng và các khoản khấu trừ áp dụng.
Đây là rủi ro tài chính quan trọng đối với doanh nghiệp thường xuyên vận chuyển hàng hóa có giá trị lớn. Một khoản phí tiết kiệm ban đầu có thể đi kèm phần trách nhiệm tài chính đáng kể khi phát sinh tổn thất.
2.1. Nguyên tắc và công thức tính bồi thường
Theo khoản 2 Điều 312 Bộ luật Hàng hải, người bảo hiểm bồi thường tổn thất theo tỷ lệ khi số tiền bảo hiểm thấp hơn giá trị bảo hiểm. Quy định này cũng đề cập những chi phí khác thuộc phạm vi bảo hiểm.
Tỷ lệ tham gia bảo hiểm được xác định như sau:
Tỷ lệ bảo hiểm = (Số tiền bảo hiểm / Giá trị bảo hiểm) × 100%
Khi áp dụng nguyên tắc bồi thường theo tỷ lệ, số tiền bồi thường tổn thất hàng hóa có thể được minh họa bằng công thức:
Số tiền bồi thường = Tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm × Tỷ lệ bảo hiểm
Công thức trên chỉ minh họa cơ chế phân bổ tổn thất theo tỷ lệ. Số tiền thực tế còn phải xem xét mức khấu trừ, giới hạn trách nhiệm và những điều khoản liên quan.
Với hợp đồng bảo hiểm tài sản không thuộc chế độ pháp lý bảo hiểm hàng hải, cần kiểm tra Điều 48 Luật Kinh doanh bảo hiểm và thỏa thuận cụ thể.
2.2. Ví dụ bồi thường khi mua bảo hiểm thiếu giá trị
Giả sử một doanh nghiệp nhập khẩu lô linh kiện điện tử có giá trị bảo hiểm 1 tỷ đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp chỉ kê khai số tiền bảo hiểm 800 triệu đồng, tương đương 80% giá trị bảo hiểm.
Trong quá trình vận chuyển, hàng hóa bị hư hỏng do một rủi ro thuộc phạm vi hợp đồng. Giá trị tổn thất được xác định là 200 triệu đồng.

| Nội dung | Giá trị giả định |
|---|---|
| Giá trị bảo hiểm | 1.000.000.000 đồng |
| Số tiền bảo hiểm | 800.000.000 đồng |
| Tỷ lệ tham gia | 80% |
| Tổn thất được bảo hiểm | 200.000.000 đồng |
| Bồi thường theo tỷ lệ | 160.000.000 đồng |
| Phần tổn thất tự chịu | 40.000.000 đồng |
Theo phép tính minh họa, doanh nghiệp được bồi thường 160 triệu đồng trước các khoản điều chỉnh khác. Phần 40 triệu đồng còn lại tương ứng với tỷ lệ 20% giá trị chưa được bảo hiểm.
Đây là tình huống giả định, không phải kết quả giải quyết bồi thường thực tế của Bảo Việt. Việc chi trả phải căn cứ hồ sơ tổn thất và hợp đồng bảo hiểm cụ thể.
2.3. Bảo hiểm dưới giá trị khi tổn thất toàn bộ và bộ phận
Tổn thất bộ phận là trường hợp chỉ một phần hàng hóa bị mất mát hoặc hư hỏng. Trong khi đó, tổn thất toàn bộ được xác định theo bản chất sự cố và quy định bảo hiểm áp dụng.
Nếu lô hàng trị giá bảo hiểm 1 tỷ đồng bị tổn thất toàn bộ, nhưng chỉ tham gia với số tiền 800 triệu đồng, doanh nghiệp có thể thiếu mức bảo vệ 200 triệu đồng. Khoản bồi thường vẫn phải đáp ứng điều kiện và giới hạn hợp đồng.
Đối với tổn thất bộ phận, nguyên tắc tỷ lệ cũng có thể khiến khoản chi trả thấp hơn giá trị thiệt hại được bảo hiểm. Đây là lý do doanh nghiệp cần chú ý cả những sự cố có quy mô nhỏ.
Góc nhìn thực tế: Mua bảo hiểm dưới giá trị không chỉ tạo rủi ro khi mất toàn bộ lô hàng. Những tổn thất nhỏ nhưng xảy ra nhiều lần cũng có thể ảnh hưởng đến dòng vốn nếu doanh nghiệp phải tự bù đắp phần thiếu hụt.
Vì vậy, doanh nghiệp nên đánh giá số tiền bảo hiểm dựa trên khả năng chịu tổn thất, thay vì chỉ xem xét mức phí phải đóng.
3. Bảo Hiểm Hàng Hóa Trên Giá Trị Có Được Bồi Thường Cao Hơn Không?
Không. Mua bảo hiểm trên giá trị không mặc nhiên giúp doanh nghiệp được bồi thường cao hơn tổn thất hợp lệ. Phần số tiền vượt phải được xử lý theo quy định pháp luật và điều khoản hợp đồng.
Đây là vấn đề thường gây nhầm lẫn trong hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt khi giá trị hợp đồng thương mại khác với số tiền ghi trên giấy chứng nhận bảo hiểm.
3.1. Nguyên tắc bồi thường khi bảo hiểm trên giá trị
Khoản 3 Điều 312 Bộ luật Hàng hải quy định phần số tiền bảo hiểm vượt quá giá trị bảo hiểm không được thừa nhận. Vì vậy, doanh nghiệp không thể mặc nhiên sử dụng phần vượt làm căn cứ yêu cầu bồi thường.
Đối với hợp đồng bảo hiểm tài sản thuộc Luật Kinh doanh bảo hiểm, Điều 47 không cho phép các bên cố ý giao kết hợp đồng trên giá trị. Luật cũng quy định cách xử lý khi hợp đồng trên giá trị được giao kết do lỗi vô ý của bên mua.
Trong trường hợp vô ý, bên mua có thể được hoàn lại khoản phí tương ứng với phần số tiền vượt. Việc hoàn phí và bồi thường được thực hiện theo những điều kiện cụ thể tại Điều 47.
Do đó, doanh nghiệp cần phân biệt số tiền đã kê khai với giá trị được pháp luật và hợp đồng công nhận.
3.2. Ví dụ tính bồi thường khi kê khai vượt giá trị
Giả sử một lô hàng có giá trị bảo hiểm 1 tỷ đồng nhưng được kê khai số tiền bảo hiểm 1,2 tỷ đồng. Trong quá trình vận chuyển, hàng hóa phát sinh tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm trị giá 200 triệu đồng.
Doanh nghiệp không thể mặc nhiên yêu cầu bồi thường 240 triệu đồng chỉ vì số tiền bảo hiểm cao hơn giá trị thực tế 20%. Khoản bồi thường phải căn cứ thiệt hại hợp lệ và điều khoản áp dụng.
Nếu không phát sinh khoản chi phí hoặc quyền lợi bổ sung được bảo hiểm, mức tổn thất làm căn cứ xem xét vẫn là 200 triệu đồng. Việc xử lý phần giá trị kê khai vượt phải tuân theo chế độ pháp lý của hợp đồng.
Góc nhìn thực tế: Kê khai giá trị quá cao có thể làm phát sinh khoản phí không cần thiết. Vì vậy, doanh nghiệp nên kiểm tra chứng từ và xác định đúng giá trị trước khi phát hành đơn bảo hiểm.

3.3. Bảo hiểm 110% CIF có phải là bảo hiểm trên giá trị?
Không phải mọi trường hợp bảo hiểm 110% CIF đều được xem là bảo hiểm trên giá trị. Đây là điểm quan trọng khi doanh nghiệp xác định số tiền bảo hiểm trong giao dịch xuất nhập khẩu.
Theo Điều 311 Bộ luật Hàng hải, giá trị bảo hiểm hàng hóa có thể bao gồm giá trị trên hóa đơn, phí bảo hiểm, cước vận chuyển và tiền lãi ước tính. Vì vậy, số tiền bảo hiểm có thể cao hơn giá trị hóa đơn mà vẫn có cơ sở hợp lệ.
Theo Incoterms 2020 của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), điều kiện CIF yêu cầu người bán thu xếp bảo hiểm với số tiền tối thiểu bằng 110% giá hợp đồng, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Ví dụ, một lô hàng có giá CIF là 1 tỷ đồng và được thu xếp bảo hiểm 1,1 tỷ đồng. Phần chênh lệch cần được xem xét theo giá trị bảo hiểm được công nhận và điều khoản của hợp đồng.
Điều này không có nghĩa mọi trường hợp kê khai 110% CIF đều tự động hợp lệ. Doanh nghiệp cần xác định đúng phần lãi ước tính và những thành phần giá trị được chấp thuận.
Để hiểu rõ hơn, có thể tham khảo bài doanh nghiệp xuất khẩu mua bảo hiểm theo CIF và FOB.
4. Cách Xác Định Giá Trị Bảo Hiểm Hàng Hóa Chính Xác
Để tránh bảo hiểm hàng hóa dưới và trên giá trị, doanh nghiệp cần xác định đúng giá trị được bảo hiểm trước khi ký hợp đồng. Việc kê khai nên dựa trên chứng từ thương mại, chi phí hợp lệ và điều khoản sản phẩm áp dụng.
Theo thông tin chính thức từ Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt, sản phẩm bảo hiểm hàng hóa phục vụ hoạt động vận chuyển đường biển, đường bộ và hàng không. Phạm vi cụ thể còn phụ thuộc vào điều kiện bảo hiểm mà doanh nghiệp lựa chọn.
4.1. Những yếu tố cấu thành giá trị bảo hiểm hàng hóa
Theo Điều 311 Bộ luật Hàng hải, giá trị bảo hiểm hàng hóa được xác định trên cơ sở giá trị tại nơi bốc hàng và những khoản chi phí được pháp luật cho phép. Doanh nghiệp cần xem xét các thành phần sau:
- Giá trị hàng hóa: Căn cứ hóa đơn thương mại hoặc giá thị trường tại nơi và thời điểm bốc hàng theo quy định.
- Cước vận chuyển: Khoản chi phí vận tải được tính vào giá trị bảo hiểm theo căn cứ áp dụng.
- Phí bảo hiểm: Chi phí bảo hiểm thuộc thành phần được tính theo quy định hàng hải.
- Tiền lãi ước tính: Khoản có thể được tính vào giá trị bảo hiểm khi có cơ sở phù hợp.
Đối với vận chuyển hàng hóa nội địa, doanh nghiệp phải đối chiếu quy tắc và điều khoản sản phẩm tương ứng. Không nên áp dụng một công thức chung cho mọi phương thức vận chuyển.
4.2. Những chứng từ cần kiểm tra trước khi mua bảo hiểm
Chứng từ đầy đủ giúp xác định đối tượng, giá trị và hành trình hàng hóa. Đây cũng là cơ sở quan trọng khi doanh nghiệp đề nghị điều chỉnh hợp đồng hoặc yêu cầu bồi thường.

Với hàng hóa xuất nhập khẩu, doanh nghiệp thường cần đối chiếu Commercial Invoice, Sales Contract và Packing List. Tùy phương thức vận chuyển, hồ sơ còn có Bill of Lading, Air Waybill và những chứng từ liên quan.
Đặc biệt, thông tin trên giấy yêu cầu bảo hiểm phải thống nhất với phạm vi hàng hóa cần bảo vệ. Những điểm cần kiểm tra gồm số tiền bảo hiểm, chủng loại hàng hóa, tuyến vận chuyển và điều kiện bảo hiểm.
Không phải mọi giao dịch đều yêu cầu cùng một bộ hồ sơ. Doanh nghiệp nên xác nhận chứng từ cần thiết với bên bảo hiểm trước khi phát hành hợp đồng.
4.3. Bốn bước tránh mua bảo hiểm hàng hóa sai giá trị
Để hạn chế sai sót khi xác định số tiền bảo hiểm, doanh nghiệp có thể áp dụng quy trình sau:
- Xác định giá trị lô hàng: Kiểm tra hóa đơn, hợp đồng thương mại và những tài liệu chứng minh giá trị.
- Xác định giá trị bảo hiểm: Cộng các khoản chi phí hoặc tiền lãi ước tính được phép tính theo căn cứ áp dụng.
- Đối chiếu số tiền bảo hiểm: Kiểm tra phần chênh lệch trước khi xác nhận tham gia bảo hiểm.
- Kiểm tra hợp đồng: Xác nhận đối tượng, số tiền, hành trình, điều kiện và thời điểm hiệu lực.
Doanh nghiệp nên rà soát lại khi có thay đổi về giá trị, số lượng hoặc hành trình vận chuyển. Nếu phát hiện sai lệch, cần thông báo để bên bảo hiểm xem xét điều chỉnh theo thỏa thuận.
Góc nhìn thực tế: Bộ phận logistics, kế toán và người phụ trách mua bảo hiểm nên sử dụng thống nhất dữ liệu lô hàng. Điều này giúp hạn chế sự khác biệt giữa hóa đơn, giấy yêu cầu và chứng nhận bảo hiểm.
Doanh nghiệp cũng có thể tham khảo các giải pháp bảo hiểm Bảo Việt để lựa chọn phương án bảo vệ phù hợp với hoạt động vận chuyển.
5. Lưu Ý Và Câu Hỏi Thường Gặp Về Giá Trị Bảo Hiểm Hàng Hóa
Bảo hiểm hàng hóa dưới và trên giá trị cần được kiểm tra ngay từ thời điểm giao kết hợp đồng. Doanh nghiệp không nên đợi đến khi phát sinh tổn thất mới rà soát số tiền và giá trị bảo hiểm.
Ngoài vấn đề kê khai, những tình huống như thay đổi giá trị hàng hóa, quy đổi ngoại tệ hoặc bảo hiểm trùng cũng cần được xem xét.
5.1. Những lưu ý trước khi ký hợp đồng bảo hiểm
Doanh nghiệp cần kiểm tra sự thống nhất giữa chứng từ thương mại và thông tin trên hợp đồng bảo hiểm. Đồng thời, cần làm rõ những khoản chi phí được tính vào giá trị bảo hiểm.
Một số nội dung quan trọng gồm quyền lợi có thể được bảo hiểm, phạm vi rủi ro, mức khấu trừ và giới hạn trách nhiệm. Đặc biệt, số tiền bảo hiểm phải phù hợp với giá trị được xác định theo chế độ pháp lý áp dụng.
Góc nhìn thực tế: Mua bảo hiểm đúng giá trị không đồng nghĩa mọi tổn thất đều được chi trả. Nguyên nhân thiệt hại, các điều khoản loại trừ và nghĩa vụ hợp đồng vẫn quyết định việc giải quyết bồi thường.
5.2. Câu hỏi thường gặp về bảo hiểm hàng hóa dưới và trên giá trị
Giá trị hàng hóa tăng sau khi mua bảo hiểm có cần điều chỉnh hợp đồng không?
Doanh nghiệp nên thông báo cho bên bảo hiểm khi phát hiện thay đổi đáng kể về giá trị hàng hóa. Việc điều chỉnh số tiền bảo hiểm và thời điểm hiệu lực phải được xem xét theo hợp đồng và thỏa thuận liên quan.
Một lô hàng có nhiều hóa đơn thương mại thì xác định số tiền bảo hiểm thế nào?
Cần đối chiếu từng hóa đơn với danh mục hàng hóa thực tế được bảo hiểm. Số tiền kê khai phải phù hợp với phạm vi lô hàng và những khoản được chấp thuận.
Bảo hiểm bằng USD nhưng bồi thường bằng VND thì tính tỷ giá nào?
Việc quy đổi phụ thuộc vào đồng tiền bảo hiểm, điều khoản thanh toán và thỏa thuận trong hợp đồng. Không có cơ sở áp dụng một tỷ giá cố định cho mọi trường hợp nếu chưa xem xét điều khoản cụ thể.
Thuế nhập khẩu có được cộng vào giá trị bảo hiểm hàng hóa không?
Không nên tự động cộng toàn bộ thuế nhập khẩu vào số tiền bảo hiểm. Khả năng bảo hiểm khoản này phụ thuộc quy tắc sản phẩm và thỏa thuận được doanh nghiệp bảo hiểm chấp thuận.
Một lô hàng mua bảo hiểm tại hai công ty có được nhận bồi thường hai lần không?
Doanh nghiệp không được mặc nhiên nhận tổng số tiền bồi thường vượt quá thiệt hại được bảo hiểm. Điều 49 Luật Kinh doanh bảo hiểm và Điều 313 Bộ luật Hàng hải có những quy định về bảo hiểm trùng.
Việc xác định trách nhiệm của từng doanh nghiệp bảo hiểm phải căn cứ loại hợp đồng và quy định tương ứng.
5.3. Liên hệ Bảo Việt Miền Nam để kiểm tra giá trị bảo hiểm hàng hóa
Xác định đúng giá trị bảo hiểm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị rủi ro vận chuyển. Ngược lại, kê khai thiếu hoặc vượt giá trị đều có thể phát sinh vướng mắc khi xác định quyền lợi bồi thường.
Nếu chưa chắc chắn về giá trị CIF, số tiền bảo hiểm hoặc cách tính bồi thường theo tỷ lệ, doanh nghiệp nên kiểm tra trước khi phát hành hợp đồng.
Bảo Việt Miền Nam hỗ trợ khách hàng tìm hiểu sản phẩm bảo hiểm hàng hóa Bảo Việt, rà soát thông tin lô hàng và lựa chọn phương án bảo hiểm phù hợp.
Liên hệ tư vấn: Hotline 0908 217 622 hoặc truy cập baovietmiennam.com để được hỗ trợ.
Hãy chuẩn bị thông tin hàng hóa, chứng từ giá trị và hành trình vận chuyển trước khi liên hệ. Việc xác định đúng số tiền bảo hiểm ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro tài chính và chủ động bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tổn thất.
