Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc: 10 trường hợp loại trừ

Nhiều doanh nghiệp và ban quản trị chung cư mua bảo hiểm cháy, nổ chỉ để đáp ứng kiểm tra hành chính. Đến khi sự cố xảy ra, hồ sơ bồi thường bị từ chối do rơi vào trường hợp bảo hiểm cháy nổ bắt buộc bị loại trừ. Bài viết này làm rõ các điều khoản loại trừ trọng yếu theo quy định hiện hành, giúp bạn chủ động phòng ngừa rủi ro tài chính và tránh tổn thất hàng tỷ đồng.

1. Bản chất pháp lý của bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là biện pháp bảo vệ tài chính do pháp luật quy định nhằm đảm bảo nguồn lực khắc phục hậu quả khi xảy ra hỏa hoạn.

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này dựa trên Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Phòng cháy và chữa cháy cùng các Nghị định hướng dẫn của Chính phủ (như Nghị định 67/2023/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung cập nhật).

Người mua bảo hiểm cần nắm rõ quy định pháp lý bảo hiểm cháy nổ bắt buộc để thực hiện đúng trách nhiệm mua bảo hiểm cho tài sản thuộc diện quản lý.

Phạm vi cơ bản của hợp đồng chỉ bồi thường cho các thiệt hại vật chất bất ngờ gây ra bởi rủi ro cháy hoặc nổ trực tiếp.

Tuy nhiên, không phải mọi thiệt hại phát sinh từ lửa hoặc nổ đều được chi trả tự động.

Các hợp đồng bảo hiểm luôn đi kèm danh mục loại trừ trách nhiệm bảo hiểm đã được chuẩn hóa theo quy định pháp luật.

Góc nhìn thực tế:

Đừng nhầm lẫn giữa việc “đã mua bảo hiểm” và “chắc chắn được bồi thường”. Doanh nghiệp bảo hiểm chỉ chi trả khi sự kiện bảo hiểm nằm ngoài các điểm loại trừ luật định.

2. 10 trường hợp bảo hiểm cháy nổ bắt buộc bị loại trừ phổ biến nhất

Căn cứ theo quy tắc bảo hiểm cháy nổ bắt buộc chuẩn hóa từ cơ quan quản lý, các cơ sở kinh doanh và quản trị tòa nhà cần nắm vững 10 trường hợp loại trừ sau:

Hành động cố ý gây cháy, nổ của bên mua bảo hiểm

Doanh nghiệp bảo hiểm không chịu trách nhiệm bồi thường nếu thiệt hại phát sinh từ hành vi cố ý của người được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng.

Trường hợp người quản lý, đại diện pháp luật cố tình tạo hiện trường giả để trục lợi bảo hiểm sẽ bị từ chối hoàn toàn.

Hành vi này còn bị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự theo luật định.

Đối với người lao động cố ý phá hoại, doanh nghiệp bảo hiểm có thể bồi thường nếu chứng minh được chủ doanh nghiệp không thông đồng, sau đó tiến hành thế quyền đòi bồi hoàn.

Vi phạm nghiêm trọng và cố ý các quy định về an toàn PCCC

Khi cơ quan Cảnh sát PCCC & CNCH đã lập biên bản yêu cầu khắc phục lỗi an toàn nhưng cơ sở không thực hiện, rủi ro loại trừ rất cao.

Nếu vụ cháy bắt nguồn trực tiếp từ lỗi vi phạm đã bị cảnh báo bằng văn bản, tổn thất sẽ không được chi trả.

Hành vi cố tình vô hiệu hóa hệ thống báo cháy tự động hoặc khóa van nước chữa cháy cũng thuộc nhóm này.

Đây là một trong những trường hợp bảo hiểm cháy nổ bắt buộc bị loại trừ thường gặp nhất tại các cơ sở sản xuất và kho bãi.

Thiệt hại do chiến tranh, bạo động, nổi loạn và khủng bố

Tất cả các rủi ro mang tính chất biến động chính trị, chiến sự vũ trang hoặc hành vi phá hoại khủng bố đều nằm ngoài phạm vi bảo hiểm chuẩn.

Tổn thất phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp từ súng đạn, bom mìn quân sự không thuộc trách nhiệm của hợp đồng cháy nổ bắt buộc.

Doanh nghiệp có nhu cầu bảo vệ trước các hiểm họa này phải tham gia thêm điều khoản bổ sung riêng biệt theo thông lệ thị trường.

Phóng xạ ion hóa, ô nhiễm hạt nhân và chất phóng xạ

Sự cố cháy nổ phát sinh từ phản ứng hạt nhân, chất thải phóng xạ hoặc nhiên liệu hạt nhân bị loại trừ tuyệt đối.

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực y tế hạt nhân hoặc nghiên cứu bức xạ phải tuân thủ hợp đồng bảo hiểm đặc thù riêng.

Quy định này áp dụng đồng nhất trên toàn bộ thị trường bảo hiểm phi nhân thọ quốc tế và Việt Nam.

Tài sản tự lên men, tự tỏa nhiệt hoặc trải qua quá trình xử lý nhiệt

Hàng hóa tự bốc cháy do hiện tượng sinh hóa tự nhiên bên trong (như nông sản ẩm, mùn cưa, than đá) không thuộc phạm vi bồi thường cháy nổ cơ bản.

Nhiệt phát sinh từ quá trình sấy, nung, hấp hoặc xử lý kỹ thuật đối với chính tài sản đó cũng bị loại trừ tổn thất trực tiếp.

Tuy nhiên, nếu hiện tượng tự bốc cháy này cháy lan sang các tài sản khác xung quanh, phần tài sản lân cận bị cháy lan vẫn có thể được xem xét.

Doanh nghiệp kho vận cần kiểm soát chặt chẽ độ ẩm và thông gió để triệt tiêu nguy cơ tự phát nhiệt.

Thiết bị điện bị hư hỏng do chính dòng điện quá tải hoặc đoản mạch

Khi động cơ điện, máy biến áp hoặc bảng điều khiển bị cháy do chập mạch bên trong, bản thân thiết bị đó không được bồi thường.

Quy tắc bảo hiểm quy định loại trừ đối với chính chi tiết, thiết bị điện phát sinh sự cố đoản mạch hay quá tải.

Dù vậy, ngọn lửa từ thiết bị điện chập cháy bùng phát thành đám cháy lớn làm hư hỏng nhà xưởng thì phần nhà xưởng vẫn được bảo hiểm bồi thường.

Đây là điểm khác biệt kỹ thuật quan trọng mà nhiều kế toán và kỹ sư vận hành thường hiểu nhầm.

Sét đánh trực tiếp nhưng không gây ra hiện tượng cháy hoặc nổ

Thiên tai sét đánh gây vỡ nứt kết cấu, sập tường nhưng không bùng phát ngọn lửa hay tạo vụ nổ sẽ bị loại trừ trong đơn cháy nổ bắt buộc.

Hư hỏng bo mạch điện tử do cảm ứng xung sét lan truyền qua đường dây điện cũng không thuộc phạm vi bảo vệ cơ bản.

Để bảo vệ toàn diện các tài sản này trước thiên tai sét đánh gián tiếp, chủ sở hữu cần trang bị hợp đồng bảo hiểm tài sản mở rộng.

Hệ thống chống sét của tòa nhà cũng phải được đo kiểm định kỳ để đảm bảo đủ điều kiện an toàn vận hành.

Tài sản là dữ liệu, phần mềm, chứng từ, tiền và kim khí quý

Đơn bảo hiểm cháy nổ bắt buộc chỉ bảo vệ giá trị vật chất của công trình xây dựng, máy móc, trang thiết bị và hàng hóa hữu hình.

Các loại tài sản vô hình như dữ liệu máy chủ, phần mềm quản lý, bản vẽ kỹ thuật không được định giá bồi thường khi bị thiêu rụi.

Tiền mặt, séc, vàng bạc, đá quý, tác phẩm nghệ thuật quý hiếm cũng bị loại trừ trừ khi có thỏa thuận văn bản riêng.

Doanh nghiệp cần có cơ chế sao lưu dữ liệu đám mây định kỳ để bảo toàn tài sản thông tin số.

Hành vi gian lận bảo hiểm hoặc trục lợi sau tổn thất

Kê khống danh mục hàng hóa bị cháy hoặc khai tăng giá trị tài sản thực tế so với sổ sách là căn cứ để từ chối bồi thường.

Việc cố tình thay đổi, làm sai lệch hiện trường trước khi đơn vị giám định độc lập tiếp cận cũng dẫn tới nguy cơ mất quyền lợi.

Doanh nghiệp bảo hiểm có quyền từ chối bồi thường toàn bộ hoặc một phần tương ứng với phần giá trị khai gian lận.

Mọi số liệu tổn thất phải được đối chiếu minh bạch qua hệ thống sổ sách kế toán, hóa đơn và chứng từ hợp lệ.

Ô nhiễm, nhiễm bẩn môi trường phát sinh sau vụ cháy

Chi phí tẩy rửa môi trường xung quanh, xử lý hóa chất rò rỉ ra sông ngòi sau vụ cháy bị loại trừ khỏi đơn bảo hiểm cơ bản.

Hợp đồng cháy nổ chỉ chi trả cho thiệt hại vật chất trực tiếp của tài sản được bảo hiểm tại địa điểm chỉ định.

Các khoản tiền phạt do cơ quan quản lý môi trường áp đặt đối với chủ doanh nghiệp cũng không nằm trong danh mục bảo hiểm.

Doanh nghiệp hóa chất hoặc dệt nhuộm cần bổ sung điều khoản chi phí dọn dẹp hiện trường và bảo hiểm trách nhiệm ô nhiễm.

3. Bảng tổng hợp: Phạm vi được bảo hiểm và Trường hợp loại trừ

Dưới đây là bảng đối chiếu nhanh giúp doanh nghiệp phân định rõ quyền lợi được chi trả và các rủi ro bị từ chối:

3. Loại trừ bảo hiểm khác gì giảm trừ bồi thường?

Đây là hai khái niệm cần tách biệt.

Loại trừ trách nhiệm bảo hiểm nghĩa là thiệt hại thuộc trường hợp pháp luật hoặc hợp đồng xác định doanh nghiệp bảo hiểm không chịu trách nhiệm.

Giảm trừ bồi thường là trường hợp tổn thất vẫn được xem xét nhưng số tiền bồi thường có thể bị giảm theo điều kiện luật định.

Điều 28 Nghị định 67 quy định mức giảm trừ tối đa 20% khi cơ sở không thực hiện đầy đủ, đúng hạn các kiến nghị trong biên bản kiểm tra PCCC và việc đó làm tăng thiệt hại.

Nghị định 105/2025/NĐ-CP đã cập nhật cách gọi liên quan “biên bản kiểm tra về phòng cháy, chữa cháy”.

Hiểu đúng 10 trường hợp bảo hiểm cháy nổ bắt buộc bị loại trừ quan trọng không kém việc biết mức phí hoặc số tiền bảo hiểm.

Điểm cốt lõi là không nên đánh giá một vụ cháy chỉ bằng tên gọi nguyên nhân.

Doanh nghiệp cần xác định chính xác tài sản bị thiệt hại, nguyên nhân trực tiếp, phạm vi hợp đồng và các điều khoản mở rộng.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ loại trừ trách nhiệm, giảm trừ bồi thường và thiệt hại nằm ngoài phạm vi bảo hiểm.

4. Doanh nghiệp cần chủ động mở rộng điều khoản nào?

Đơn bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được thiết kế nhằm phục vụ mục tiêu quản lý nhà nước về an toàn tối thiểu.

Hợp đồng này không bảo vệ toàn diện mọi khía cạnh tài chính cho một doanh nghiệp khi gặp biến cố lớn.

Các khoảng trống tài chính mà doanh nghiệp thường bỏ quên bao gồm:

• Gián đoạn kinh doanh: Doanh thu bị mất và chi phí cố định (lương, lãi vay) trong thời gian dừng hoạt động không được bồi thường.
• Chi phí dọn dẹp hiện trường: Phí thuê nhân công tháo dỡ, vận chuyển xà bần phế thải sau vụ cháy có thể tốn hàng trăm triệu đồng.
• Hư hỏng máy móc độc lập: Hỏng hóc cơ học hoặc sự cố điện đơn thuần không kèm theo cháy nổ diện rộng.

Để lấp đầy các khoảng trống này, doanh nghiệp nên liên hệ các đơn vị bảo hiểm đầu ngành như Bảo Việt Miền Nam để được tư vấn thiết kế hợp đồng tích hợp.

Các gói sản phẩm nâng cao từ Bảo hiểm Bảo Việt cho phép đính kèm điều khoản mở rộng, bảo vệ an toàn tối đa cho dòng tiền và tài sản.

5. 4 bước phòng tránh việc bị từ chối bồi thường

Để không rơi vào các trường hợp bảo hiểm cháy nổ bắt buộc bị loại trừ, các đơn vị quản lý tài sản cần thiết lập quy trình kiểm soát sau:

• Kiểm toán định kỳ hệ thống PCCC: Bảo dưỡng máy bơm, đầu phun sprinkler, bình chữa cháy và lưu biên bản vận hành theo đúng lịch trình.
• Khắc phục dứt điểm kiến nghị của công an PCCC: Không để tồn đọng bất kỳ văn bản nhắc nhở hay xử phạt nào của cơ quan chức năng chưa được xử lý.
• Khai báo biến động tài sản chuẩn xác: Khi nâng công suất máy móc, thay đổi vị trí kho hàng hoặc mở rộng diện tích, phải gửi văn bản bổ sung giá trị bảo hiểm ngay.
• Minh bạch sổ sách kế toán: Lưu trữ hóa đơn mua sắm thiết bị, phiếu nhập kho và chứng từ kiểm toán trên máy chủ đám mây an toàn.

6. Tư vấn bảo hiểm cháy nổ cùng Bảo Việt Miền Nam

Nếu doanh nghiệp cần rà soát tài sản, xác định phạm vi bảo hiểm hoặc kiểm tra những khoảng trống trước khi tham gia, hãy liên hệ Bảo Việt Miền Nam để được hỗ trợ trên cơ sở nhu cầu thực tế.

• Hotline: 0915 373 569
• Email: hotro@baovietmiennam.com
• Địa chỉ: 233 Đồng Khởi, Phường Sài Gòn, TP.HCM

Việc rà soát đúng đối tượng, giá trị tài sản và điều khoản ngay từ đầu giúp doanh nghiệp hiểu rõ phạm vi bảo vệ trước khi rủi ro xảy ra.